Waarom je een idee nooit moet laten liggen – en zwerfafval ook niet #zwerfie

Deze blog werd eerder gepubliceerd op mijn site Waves of Change

6 februari zag ik deze tweet langs komen.

Een gevatte tweet. Maar ook een zeer waardevolle. Dat vermoedde ik al toen ik ‘m las. Maar toch wist ik op dat moment nog niet hoe waardevol deze tweet precies was.

Henk Vrugt slingerde met zijn tweet een klein idee de wereld in. Maar wel één met een briljante concept: #zwerfie. De tweet werd geschreven op het juiste moment. Het idee viel in vruchtbare aarde. De tijd was rijp. #zwerfie werd groot. Laten we eens kijken hoe.

Eerst over die vruchtbare aarde. Die is ontstaan door het pionierende werk van Peter Smith van Klean.

Al lange tijd is Peter Smith van Klean bezig om op een vernieuwende manier het zwerfafvalprobleem op te lossen. Eén van zijn stellingen is: als 25% van de mensen elke dag een stuk zwerfafval opruimt, hebben we een nieuw probleem: er ligt te weinig zwerfafval voor iedereen.

Zijn idee vindt navolging. Peter heeft ook mij geïnspireerd om deel uit te gaan maken van de oplossing in plaats van moedeloos toe te zien. Ik volg sindsdien Peter zijn avonturen, maar ook zijn aanpak. Die past in mijn visie over aanjagen van duurzaamheid. 

En Peter Smith had dus ook Henk Vrugt geïnspireerd.

De tweet van Henk heeft voor mij persoonlijk een groot verschil gemaakt. Sinds 6 februari raap ik écht elke dag. Voor die tijd sloeg ik weleens een dag over. Nu denk ik  - ook als het regent – ik moet nog een #zwerfie scoren. Ik post mijn #zwerfie elke dag op Twitter en inmiddels doen velen dit met mij. #zwerfie maakt het rapen leuk en het delen op Twitter maakt het alleen maar leuker en stimuleert.

En tegelijk met mij gingen nog meer mensen hun #zwerfie delen op Twitter.  Zo werd #zwerfie nog interessanter. Want er ontstond verbinding. Een positieve beweging. Mensen die elkaar niet kenden reageerde op elkaars #zwerfie’s, moedigden elkaar aan en inspireerden op hun beurt weer nieuwe aanhakers.

Na een week was #zwerfie trending op Twitter: een topprestatie van een positieve stroming in een politiek woelige tijd (gezien de andere #hashtags).

En het bleef niet bij het posten van #zwerfies alleen. En er is inmiddels een Flipboard magazine over #zwerfie, gemaakt door Martin Pronk. Ik heb zelf een twitterlijst #zwerfie aangemaakt. Elke dag worden er nog zwerfafvalrapers aan de lijst toegevoegd. Er wordt over #zwerfie geschreven, gesproken en gefilmd in media in diverse regio’s in het land.

En dan zijn er nog de mensen die aangeven zwerfafval te rapen, maar dat niet posten, omdat ze niet actief zijn op social media. Of omdat ze geen smartphone hebben. #zwerfie is groot en we zien slechts een topje van de ijsberg.

Een wirwar van mensen op diverse plaatsen met ieder een eigen talent en bijdrage: die vormen samen een groeiende, zichtbare en positieve beweging. Een beweging met een gemeenschappelijke drijfveer: het opruimen van zwerfafval om zo bij te dragen aan een mooiere, schonere en meer duurzame omgeving.

De #zwerfie beweging is nog steeds groeiende. Ik ben blij dat ik op 6 februari #zwerfie niet voorbij heb laten gaan.

Wat kun jij leren van dit verhaal? Zou jij ook niet een dergelijke impuls in jouw project of programma willen?

Laten we nog eens terug kijken naar het proces.  Nooit is er ergens een projectbijeenkomst geweest. Er is nooit een plan gemaakt. Er is en was geen actielijst. Ieder doet zijn eigen ding. Ieder draagt zijn steentje bij.

De les hier is: pak een kans als die zich voordoet. Wees die eerste volger van een goed idee. Een idee die een leider maakt van een creatief persoon die zich zelf wellicht nog niet eens realiseert wat hij in de wereld zet. Een persoon die gewoon zijn hart volgt en een idee de wereld inslingert. Doe mee en breng het verder! En vertel daarna anderen wat je doet en waarom. Of – nog beter- doe het voor, wees zichtbaar!

Laat nooit een idee liggen!

(en laat ook nooit zwerfafval liggen ;) )

Inspiratie: college van Herman Wijffels

Dit weekend vond Lowlands weer plaats. Vorig jaar gaf Herman Wijffels – hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering – een college op dit Festival  in het kader van Lowlands University 2012, een project van Coolpolitics .

Het gedachtengoed van Herman Wijffels is voor mij een zeer belangrijke inspiratiebron. Deze lezing is nog steeds actueel, en zal zeker nog een aantal jaren – helaas – actueel blijven. Herman Wijffels vertelt een duurzaam-maatschappelijk verhaal. Hij nodigt ons toehoorders uit vanuit zijn denkraam na te denken wat ons te komende tijd in de maatschappij te doen staat. Deze lessen gaan ook op voor bedrijven en organisaties. En voor aanjagers van duurzame verandering – wavemakers – zijn deze lessen leerzaam, stimulerend en inspirerend!

Wat mij aanspreekt is dat Wijffels spreekt over transformatie. Een verandering die op mens-niveau moet worden aangegaan. Een compleet nieuwe manier van leven en werken die ervoor zorgt dat we als soort overleven! Een verhaal op macro-niveau dus. Een verhaal dat een stip op de horizon zet en tegelijkertijd een leidraad is voor handelen in het nu, inclusief advies voor jouw persoonlijke rol hierin.

Ik kan de video (45 minuten: dus maak even tijd!) van harte aanbevelen. Mocht je geen tijd hiervoor kunnen vinden geef ik onder de video een korte samenvatting.

Lowlands University 2012 – Herman Wijffels from Coolpolitics on Vimeo.

Samenvatting van het college

“We verkeren in een crisis. En dat is niet alleen een financiële crisis. Deze crisis omvat veel meer. Het luidt een einde van een tijdperk in – het industriële tijdperk. De principes van het industriële tijdperk hebben hun werk gedaan en hun beste tijd gehad.

Er is een transitie nodig en komende. Een transformatie waarin de samenleving opnieuw wordt vormgegeven en geschikt gemaakt voor de 21ste eeuw.  Zie het als een nieuw evolutionair moment.

Door bevolkingsgroei, welvaartsgroei is de rek uit ons systeem. We moeten ons op een andere manier gaan verhouden tot onze natuurlijke hulpbronnen.

Wat werkt niet meer en waarom niet?

  • Het financiële stelsel dient ons niet meer. Geld komt tegenwoordig de wereld in als schuld. Er is sprake van geldschepping door banken. En daarmee zijn houdbare grenzen overschreden. Maar deze verkeerde dynamiek zit in het stelsel zelf opgesloten. Dit leidt tot inflatie – bubbles – met alle desastreuze gevolgen van dien.
  • We gebruiken meer van onze aarde dan beschikbaar is. We halen de toekomst naar voren . Er is een disbalans tussen ecologie en economie. De huidige economie is  die van take -make – dump.  En – mede – door bevolkingsgroei en welvaartsgroei leidt dit tot vervuiling en uitputting. Onze natuurlijke hulpbronnen worden overbelast. Deze crisis is nog fundamenteler dan de financiële crisis. Dit lineaire model is niet meer te handhaven!
  • In het huidige industriele tijdperk heerst de top-down organisatiestructuur. Deze pyramidestructuur past niet bij de opgaven waar we voor staan.  De structuur zorgt ervoor dat zaken vastlopen. Andere vormen van organiseren, zowel bedrijven als politiek zijn nodig.

Samenvattend kun je zeggen:  er is een mismatch tussen de omstandigheden die er nu zijn, dat wat nodig is en hoe we ons georganiseerd hebben.

Oplossingsrichtingen:

  • De financiële instellingen moeten weer hun maatschappelijke plek innemen. Dienstbaar zijn aan de reële economie. Stoppen met geld met geld maken. En ook bijdragen aan de financiering van de duurzame transitie.
  • We moeten efficiënter omgaan met onze natuurlijke hulpbronnen. We moeten niet alleen stoppen met aantasten en uitputten van de natuur, maar zelfs de natuur aanvullen. Oogsten uit stromen die uit de natuur voortkomen in plaats van natuurlijke bronnen opmaken.
  • We moeten ons anders gaan organiseren. Naar netwerken en open organisatievormen. Ruimte maken voor emergentie: laten opkomen wat er al is.

Conclusies:

Alle ingrediënten voor een volgende fase van de benodigde maatschappelijke ontwikkeling zijn er al!

Wat nodig is is decentraal denken en handelen, verbinden via netwerken, toepassen van circulaire economie. Ook vraagt deze nieuwe ordening een nieuwe ethiek. We moeten ons continue afvragen: wat is het effect van wat ik doe op anderen en op de natuur?

Afsluitend advies:

Gebruik je innerlijk kompas! Welke rol pak je in deze ontwikkeling? Welke invulling geef je aan je persoonlijke leven? Doe wat je past en doe waar je blij van wordt! Dat is de beste manier om iets moois te maken van ‚jouw rondje aarde’!

Wat doe je als duurzaamheid een nep-kernwaarde blijkt te zijn?

core values message written on a chalkboard.Veel bedrijven hebben duurzaamheid als kernwaarde benoemd. Typ maar eens de zoektermen duurzaamheid en kernwaarde in bij Google. Dit levert veel hits op. Niets mis mee natuurlijk. Ik zou het liefst zien dat duurzaamheid bij ieder bedrijf onderdeel is van de set met waarden.

De kernwaarden worden meestal vanuit een (heisessie met) managementteam opgesteld. En vervolgens worden ze uitgevaardigd. Posters aan de muur. Mooie brochures thuis in de brievenbus. Sessies en workshops. Iedere medewerker kan het rijtje kernwaarden opdreunen. En duurzaamheid maakt deel uit van het rijtje, en staat gebroederlijk naast klantgericht, innovatief, respect, integer, noem maar op. Dus dat zit wel goed met duurzaamheid zou  je zeggen. 

Dat laatste is echter vaak niet het geval. Ik zie dit ook vaak terug in mijn praktijk. Zo ook onlangs tijdens een coachings-sessie met een klant. Mijn vraag aan de klant was:  „Hoe wordt er in het bedrijf tegen duurzaamheid aangekeken?”. „Goed, want duurzaamheid is één van de kernwaarden, en deze kernwaarden zijn heel goed bekend bij alle medewerkers”, was het antwoord. Deze zelfde klant had als probleem naar voren gebracht dat bij de uitvoering van projecten binnen het bedrijf de medewerkers niet automatisch de meest duurzame opties kiezen. De keuze valt meestal op het meest voordelige alternatief. Duurzame projecten blijven beperkt tot projecten die vanuit afdeling duurzame strategie – de afdeling van mijn klant – worden geïnitieerd.

Een kernwaarde zou idealiter zijn: een gezamenlijke overtuiging die binnen het bedrijf heerst en die leidend is voor het handelen van mensen binnen dat bedrijf. Als je dit toepast op het bedrijf van mijn klant en al die anderen zou ,zo laag mogelijke kosten’ een logische kernwaarde zijn. Deze kernwaarde vinden we echter niet vaak in de lijstjes terug. Terwijl kostenbesparend gedrag bij uitstek een collectieve overtuiging – een waarde – binnen een bedrijf is. En daar hoeft ook nog niet iets mis mee te zijn. Het probleem is dat het een impliciete, een verborgen waarde is. Als kernwaarden conflicterend met elkaar zijn wordt het lastig. En als de expliciete kernwaarde het binnen de organisatie verliest van de impliciete – de verborgen maar echte – kernwaarde wordt het pas echt ingewikkeld. 

Dus met duurzaamheid als kernwaarde uitroepen  ben je er nog niet. Duurzaamheid is pas een kernwaarde van een bedrijf als het de kernwaarde is van de medewerkers.

Wat kun je doen als duurzaamheid een nep-kernwaarde blijkt te zijn?

  • Ga discussie aan.  Wat wordt er eigenlijk verstaan onder het begrip kernwaarden?  En in hoeverre zijn de binnen het bedrijf gecommuniceerde kernwaarden ‚echte’ kernwaarden? Wordt er naar de kernwaarden gehandeld?
  • Kijk eens goed in de organisatie rond. Wat zijn de echte intrinsieke kernwaarden? Wat is de mores binnen het bedrijf? Welke trefwoorden omschrijven het gezamenlijk handelen? Staan deze waarden in het lijstje met kernwaarden?
  • Stop tijd en energie in de vraag: „Hoe wordt duurzaamheid structureel onderdeel van het denken en  handelen van de mensen binnen de organisatie? En dat is dus iets anders dan duurzaamheid als kernwaarde benoemen en dit iedereen uit het hoofd laten leren.

Dit alles betekent nog niet dat duurzaamheid het altijd zal winnen. Maar de dilemma’s worden op deze manier transparant en dat bevordert bewustwording en het maken van afgewogen keuzes.

Dus ga energie en aandacht geven aan medewerkers die duurzaamheid al als kernwaarde hebben. En  laat duurzaamheid als gezamenlijke kernwaarde groeien vanuit deze mensen. Een échte kernwaarde hoef je niet uit te vaardigen. Die is er en hoeft dan niet meer benoemd te worden. Net als zuinigheid.